Jeotermal Etütler

Yenilenebilir enerji kaynaklarından biri olan jeotermal enerji, yer kabuğunun çeşitli bölgelerinde ve derinliklerinde birikmiş ısının oluşturduğu, kimyasal bileşenler içeren sıcak su, buhar ve gazdır. Jeotermal enerjiden yararlanma, bu kaynaklardan ve oluşturdukları enerjiden doğrudan veya dolaylı yollarla faydalanmayı kapsar.

Jeotermal enerji; yeni, yenilenebilir, sürdürülebilir, doğru işletildiğinde tükenmeyen, ekonomik, güvenilir, çevre dostu ve yerli bir enerji türüdür. Isıtma, sera, termal turizm, kurutma ve uygun sıcaklıktaki sahalarda elektrik üretimi başlıca kullanım alanlarıdır. Doğal mineralli sular ise çözünmüş mineral içeriği nedeniyle ayrı bir kaynak türü olarak değerlendirilir.

Firmamız, jeotermal ve doğal mineralli su sahalarında jeolojik ve jeofizik yöntemler kullanarak sahanın potansiyelini en doğru şekilde ortaya koymak amacıyla çalışmalar yapar ve aşağıdaki hizmetleri sunar:

• Jeotermal arama
• Jeotermal ruhsatlandırma
• Teknik sorumluluk
• Jeotermal faaliyet belgesi (raporu) hazırlama
• Danışmanlık
• Doğal mineralli su arama faaliyet raporu hazırlama

Jeotermal etüt ne zaman gerekir?

• Bir sahada jeotermal kaynak veya doğal mineralli su arama ruhsatı alınmak istendiğinde
• Arama döneminde yapılan çalışmaların faaliyet raporu olarak sunulması gerektiğinde
• Arama sonuçlarına göre işletme aşamasına geçiş hazırlığında
• Ruhsat sahasında mevzuatın öngördüğü teknik sorumlu hizmeti gerektiğinde
• Termal tesis, sera veya ısıtma yatırımı öncesinde kaynağın potansiyelinin değerlendirilmesinde

Bursa, Çekirge ve Oylat gibi bilinen kaplıcalarıyla jeotermal kaynakların uzun süredir kullanıldığı bir bölgedir; bu tür sahalarda yeni yatırımlar da ayrıntılı yerbilimsel etüde dayanmalıdır.

Yöntem ve teknik esaslar

Jeolojik araştırma

Sahanın ve çevresinin jeoloji haritası hazırlanır veya mevcut haritalar güncellenir. Jeotermal sistemin üç temel bileşeni aranır: ısı kaynağı, suyu taşıyan ve depolayan rezervuar kayaç ve ısı kaybını önleyen örtü kayaç. Fay ve çatlak sistemleri sıcak suyun yüzeye ulaşma yolları olduğu için özellikle incelenir; bölgedeki diri faylar hakkında genel bilgi için Türkiye fay haritası sayfamıza bakabilirsiniz.

Hidrojeolojik ve hidrojeokimyasal değerlendirme

Sahadaki sıcak ve soğuk su kaynakları, mevcut kuyular, sıcaklık ve debi ölçümleri derlenir. Su numunelerinin kimyasal analizleri, rezervuar sıcaklığı hakkında tahmin yapılmasına ve suyun kökeninin anlaşılmasına yardımcı olur. Soğuk yeraltı suyuyla karışım da bu aşamada değerlendirilir. Genel hidrojeolojik yaklaşım yeraltı suyu araştırmaları sayfamızda anlatılan aşamalarla benzerdir.

Jeofizik araştırma

Sıcak ve mineralli sular elektriği iyi ilettiğinden elektrik özdirenç (rezistivite) yöntemleri jeotermal aramada öne çıkar; düşük özdirençli zonlar, rezervuar ve alterasyon alanlarına işaret edebilir. Fay zonlarının izlenmesi için sismik yöntemler de kullanılabilir. Yöntemlerin ayrıntısı: jeofizik çalışmalar.

Kaynak türü ve kullanım amacı

Etüdün kapsamı, kaynağın hangi amaçla kullanılacağına göre değişir. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar; sıcaklık sınırları kaynağa ve kullanılan teknolojiye göre farklılık gösterebilir.

Rezervuarın beslenmesi ve çevre akiferlerle ilişkisi, kaynağın uzun vadeli sürdürülebilirliği için kritik bir sorudur. Aşırı çekim, hem sıcaklıkta hem basınçta düşüşe yol açabilir; bu nedenle işletme planı etüt verileriyle uyumlu olmalıdır.

Sondaj lokasyonu önerisi

Jeolojik, hidrojeolojik ve jeofizik veriler birleştirilerek arama sondajı için en uygun nokta ve hedef derinlik önerilir. Sondaj sırasında sıcaklık, kayaç ve su gelirleri izlenir; sonuçlar faaliyet raporuna işlenir.

Kullanılan ekipman ve deneyler

• Jeolojik haritalama ve arazi gözlemleri
• Sıcaklık, debi, pH ve elektriksel iletkenlik ölçümleri
• Su numunesi alma (analizler yetkili laboratuvarlarda yapılır)
• Rezistivite ve gerektiğinde sismik ölçüm sistemleri
• CBS tabanlı haritalama

Jeotermal etüt ve ruhsat süreci

1. 01

   Saha ön değerlendirmesi

   Başvurulacak veya ruhsatlı sahanın konumu, sınırları, bilinen kaynaklar ve bölgesel jeoloji incelenir.

2. 02

   Ruhsat başvuru dosyası

   Arama ruhsatı için gerekli teknik bilgiler ve çalışma programı hazırlanır, ilgili idareye başvuru sürecine destek verilir.

3. 03

   Arazi çalışmaları

   Jeolojik haritalama, kaynak ölçümleri, su numunesi alma ve jeofizik ölçümler yapılır.

4. 04

   Değerlendirme ve sondaj önerisi

   Veriler birleştirilerek jeotermal sistem modeli kurulur, arama sondajı yeri ve derinliği önerilir.

5. 05

   Faaliyet raporları

   Arama dönemindeki çalışmalar, mevzuatın öngördüğü biçimde jeotermal veya doğal mineralli su faaliyet raporuna dönüştürülür.

6. 06

   Teknik sorumluluk ve danışmanlık

   Ruhsat süresince teknik sorumlu hizmeti ve işletmeye geçiş sürecinde danışmanlık sağlanır.

Teslim edilen çıktılar

• Jeolojik ve hidrojeolojik etüt raporu
• Jeoloji haritası ve kesitler
• Jeofizik ölçüm kesitleri ve yorumları
• Kaynak ve kuyu ölçüm kayıtları, su analiz değerlendirmesi
• Arama sondajı lokasyon ve derinlik önerisi
• Jeotermal faaliyet raporu veya doğal mineralli su arama faaliyet raporu
• Ruhsat başvuru dosyası için teknik belgeler

İlgili mevzuat ve standartlar

• 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu: Jeotermal kaynakların ve doğal mineralli suların aranması, ruhsatlandırılması, işletilmesi ve korunmasına ilişkin temel çerçeve. Arama ve işletme ruhsatları, faaliyet raporları ve teknik sorumluluk bu kanun ve uygulama yönetmeliği kapsamında düzenlenir.
• Kanunun uygulama yönetmeliği: Başvuru, rapor içerikleri ve süreler hakkında ayrıntılar. Güncel metin için Mevzuat Bilgi Sistemi (yeni sekmede açılır) esas alınmalıdır.
• Kaynak sularının yeraltı suyu sistemiyle ilişkisi ve kuyu açma konularında yeraltı suyu mevzuatı ile ilişkili hususlar.

Süre ve maliyeti etkileyen faktörler

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca yüzeydeki sıcak kaynağa güvenmek: Kaynak debisi rezervuar potansiyelini tek başına göstermez.
• Jeofizik ölçüm yapmadan sondaj yeri seçmek: Pahalı bir sondajın kuru veya düşük sıcaklıklı çıkma riski artar.
• Faaliyet raporu yükümlülüklerini takip etmemek: Mevzuattaki süre ve içerik gereklerine uyulmaması ruhsat hakkını riske atabilir.
• Soğuk su karışımını hesaba katmamak: Rezervuar sıcaklığı yanlış tahmin edilir.
• Doğal mineralli suyu jeotermal kaynakla aynı süreçte düşünmek: Kullanım amacı ve rapor gereklilikleri farklılık gösterebilir.