Karacabey'de Zemin Etüdü

Karacabey, Bursa'nın batısında, Susurluk Çayı'nın Marmara Denizi'ne doğru uzanan aşağı çığırında kurulmuş bir tarım ilçesidir. İlçe; geniş ve düz ovası, tarihî Karacabey Harası ve kıyıya yakın sulak alanlarıyla bilinir. Nehrin denize ulaşmadan önce Kocaçay adıyla anıldığı bu kesimde ova, yüzyıllar boyunca taşınan ince taneli malzemeyle dolmuştur. Bu durum Karacabey'i, Bursa ilinde yumuşak ve suya doygun zeminlerin en geniş alanlara yayıldığı bölgelerden biri yapar.

Bu sayfa Karacabey'in genel zemin ortamını ve etütlerde öne çıkan konuları özetler. Parselinizin zemini hakkında kesin değerlendirme ancak o parselde yapılan etütle yapılabilir.

Karacabey'de zemin koşulları

Susurluk ovası alüvyonu

Karacabey ovası, Susurluk nehir sisteminin taşıdığı çökellerle oluşmuş genç bir alüvyon düzlüğüdür. Ova tabanında kil, silt ve ince kum ardalanması hâkimdir; eski nehir yataklarının izlediği hatlarda kum ve çakıl mercekleri de görülebilir. Akarsu çökellerinde tabakalar yatay yönde süreksiz olduğundan, birbirine yakın iki parselin zemin profili belirgin şekilde farklı çıkabilir. Bu yüzden komşu parselin raporu yol gösterici olsa da yeni yapının zeminini temsil etmez.

Yumuşak killer ve organik seviyeler

Genç ova çökellerinde yumuşak ve orta katı kıvamlı killer ile siltler sık rastlanan birimlerdir. Eski bataklık veya durgun su ortamlarında çökelmiş kesimlerde organik madde içeren seviyeler de bulunabilir. Bu tür zeminlerde yapı yükü altında zamana yayılan konsolidasyon oturması etüdün temel konularından biridir. Oturmanın büyüklüğü ve süresi, sondajlardan alınan örselenmemiş numuneler üzerinde yapılan laboratuvar deneyleriyle hesaplanır. Geniş alana yayılan dolgu, depo veya tarımsal işleme tesisi yüklerinde bu konu daha da önem kazanır.

Sığ yeraltı suyu ve sıvılaşma

Ovanın düz olması ve nehir sistemine yakınlığı nedeniyle Karacabey'de yeraltı suyu seviyesi genellikle çok sığdır ve mevsime göre yükselip alçalır. Suya doygun gevşek kum ve siltler, deprem sırasında sıvılaşma açısından değerlendirilmesi gereken zeminlerdir. Bu değerlendirme için SPT verilerinin yanında CPT gibi sürekli profil veren deneyler de tercih edilebilir. Konuyu daha ayrıntılı olarak Bursa alüvyon zeminlerinde sıvılaşma riski yazımızda ele aldık.

Kıyı düzlükleri ve sulak alanlar

İlçenin kuzeyinde, Susurluk'un denize ulaştığı kesimde delta ortamı, kıyı düzlükleri ve longoz karakterli sulak alanlar yer alır. Bu alçak kesimlerde deniz ve nehir çökelleri iç içe geçer; yüzeye yakın su tablası ve yumuşak, organik içerikli seviyeler beklenir. Korunan alan statüsündeki sulak alanlarda yapılaşma zaten ilgili mevzuatla sınırlıdır; çevresindeki parsellerde ise drenaj ve su seviyesi, temel tasarımının belirleyici unsurlarıdır.

Tektonik konum

Karacabey, Marmara Bölgesi'nin güneyinde, deprem etkinliği yüksek bir kuşakta yer alır. Tasarıma esas deprem parametreleri parsel koordinatına göre AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritaları (yeni sekmede açılır) üzerinden alınır; parselin diri faylara göre konumu MTA verileri ve Türkiye fay haritası sayfamız üzerinden incelenebilir. Kalın ve yumuşak ova çökelleri deprem dalgalarını büyütebildiği için (zemin büyütmesi), jeofizik çalışmalar ile Vs30 ve zemin hakim periyodu belirlenerek TBDY 2018 yerel zemin sınıfı tespit edilir.

Kentsel gelişim karakteri

Karacabey'de yapı stoku; ilçe merkezindeki konut ve ticaret yapıları, ova içine dağılmış köy yerleşimleri ve tarıma dayalı sanayi tesislerinden oluşur. Süt ve gıda işleme tesisleri, soğuk hava depoları ve silolar gibi yapılar, konutlardan farklı olarak geniş alana yayılan ve zaman zaman değişken yükler doğurur. Düz ova üzerinde yer alan yerleşimlerde yağmur suyu drenajı ve bodrum katların su yalıtımı, tasarımda erken aşamada ele alınması gereken konulardır. Ruhsat ve rapor süreçleri Karacabey Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğü üzerinden yürür.

Sahaya erişim notları

Karacabey, Bursa merkezinden karayoluyla ulaşılabilir ve ova düz olduğu için sahaların çoğuna kamyona monte sondaj makinesiyle girilebilir. Ancak tarım arazisinden dönüştürülen parsellerde ve su tablasının yüzeye yaklaştığı dönemlerde üst zemin yumuşar; bu durum makine hareketini zorlaştırabilir. Arazi programı mümkün olduğunda kuru döneme göre planlanır. Sığ su nedeniyle sondaj kuyularında su seviyesi ölçümleri, suyun dengeye gelmesi için belirli bir bekleme sonrasında tekrarlanır.

Bu bölgede sık gerekli hizmetler

• Temel sondajları — Yumuşak kil ve siltlerden örselenmemiş numune alımı ve SPT.
• Yeraltı suyu araştırmaları — Sığ ve mevsimsel değişen su tablasının kazı ve temele etkisi.
• Jeofizik çalışmalar — MASW ile Vs30 ve yerel zemin sınıfı.
• Geoteknik rapor — Konsolidasyon oturması, sıvılaşma ve temel önerileri.
• Deep soil mixing ve jet grout — Etüt gerekli gösterirse yumuşak ve suya doygun zeminlerde zemin iyileştirme seçenekleri.
• Fore kazık — Yükün derindeki daha sağlam tabakalara aktarılması gereken durumlarda.

Süreç

1. 01

   Ön bilgi

   Parsel konumu (ova içi, kıyı düzlüğü, merkez) ve yapı tipi değerlendirilir.

2. 02

   Arazi planlaması

   Zemin ve hava koşullarına göre makine erişimi ve takvim belirlenir.

3. 03

   Arazi çalışması

   Sondaj, numune alımı, su seviyesi ölçümü ve jeofizik ölçümler yapılır.

4. 04

   Laboratuvar ve analiz

   Konsolidasyon deneyleri yapılır; oturma ve sıvılaşma hesaplanır.

5. 05

   Rapor ve onay

   Geoteknik rapor hazırlanır ve ilgili idareye sunulur.