Halihazır Harita Yapımı ve İmar Uygulamaları

Halihazır harita, mevcut durumu gösteren harita anlamına gelir. Halihazır haritada nirengi ve poligon noktaları, RS noktaları, binalar ve binaların kat adedi, kaldırımlar, yollar, sokaklar, bunların dışında kalan yerlere ait yükseklik eğrileri, ağaçlar, elektrik direkleri, mevcut bina ve tarla sınırları gibi çalışma alanında bulunan her şey gösterilir.

Halihazır haritalar, "1/2500 ve Daha Büyük Ölçekli Harita ve Planların Yapımına Ait Yönetmelik" esaslarıyla şekillenen büyük ölçekli harita üretim kurallarına göre 1/1000 veya 1/2000 ölçekli olarak yapılır.

Belediyelerin yapacağı teknik hizmetlerin proje planlaması, tasarımı, uygulaması ve işletmesi ile imar planı ve diğer projelerin gerçekleşmesi amacıyla belediyelerce veya İller Bankasınca yaptırılan büyük ölçekli haritalar da halihazır harita olarak adlandırılır.

Halihazır harita ne zaman gerekir?

• İmar planı veya plan revizyonu hazırlanırken plan altlığı olarak
• İmar planı dışındaki alanlarda mevzii imar planı yapılmadan önce
• İmar planına esas zemin etütlerinde sondaj ve jeofizik noktalarının konumlandırılmasında
• Yol, altyapı, kanalizasyon ve içme suyu projelerinin tasarımında
• Büyük parsellerde vaziyet planı, kazı ve dolgu hesapları için
• Sanayi tesisi, maden veya enerji sahalarında mevcut durum tespitinde

Yöntem ve teknik esaslar

Halihazır harita üretimi

Çalışma alanında önce ülke koordinat sistemine bağlı nirengi ve poligon noktaları kontrol edilir veya tesis edilir. Ardından GNSS ve elektronik takeometre ile arazideki tüm detaylar (bina köşeleri, yol kenarları, direkler, ağaçlar, sınırlar) ve yükseklik noktaları ölçülür. Ölçüler bilgisayar ortamında işlenerek yükseklik eğrileri üretilir ve harita ilgili teknik kurallara uygun biçimde çizilir. Ortaya çıkan ürün sayısal halihazır haritadır; hem basılı pafta hem sayısal veri olarak teslim edilir.

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) nedir?

Coğrafi Bilgi Sistemleri; yeryüzündeki karmaşık toplumsal, ekonomik, çevresel ve planlama sorunlarının çözümüne yönelik, konuma dayalı karar verme süreçlerinde kullanıcılara yardımcı olmak üzere büyük hacimli coğrafi verilerin toplanması, depolanması, işlenmesi, yönetimi, mekânsal analizi, sorgulanması ve sunulması işlevlerini donanım, yazılım, çalışan, coğrafi veri ve yöntemlerle bütünlük içinde gerçekleştiren bir bilgi sistemidir.

CBS her iş alanında farklı biçimlerde yorumlanır; ancak kısaca "yeryüzündeki bölgeleri tanımlayan, verileri saklayan ve kullanan bilgisayar sistemi" olarak tanımlanabilir. Zemin mühendisliğinde CBS; sondaj ve jeofizik verilerinin haritalanması, mikrobölgeleme, yerleşime uygunluk haritaları ve risk analizleri için temel araçtır. Firmamızın kurucusu Gökçe Demir'in CBS alanındaki yüksek lisans çalışması ve uzmanlığı bu hizmetin temelini oluşturur.

CBS ve haritalama hizmetlerimiz

• Sayısallaştırma: Basılı paftaların ve eski haritaların sayısal ortama aktarılması
• Modelleme yapma: Sayısal yükseklik modeli, eğim ve bakı analizleri, üç boyutlu yüzey modelleri
• Haritalardan analiz yapma: Çakıştırma, tampon bölge, uygunluk ve risk analizleri
• Harita üretme: Tematik haritalar (jeoloji, zemin, risk, arazi kullanımı)
• Sayısal halihazır harita yapımı
• Veri tabanı oluşturma: Konuma bağlı öznitelik veri tabanlarının kurulması
• Halihazır işlemleri

İmar uygulamalarında haritanın yeri

Harita, plan ve proje zincirinin ilk halkasıdır. Halihazır harita üzerinde imar planı hazırlanır; plan onaylandıktan sonra parsel bazında yapılacak her yapı için ruhsat sürecine geçilir. Bu aşamada vaziyet planı, kotlandırma ve aplikasyon gibi harita işleri, zemin etüdü ve mimari, statik, tesisat projeleriyle birlikte yürür. Ruhsat dosyasının bütününe ilişkin bilgi için ruhsat projeleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Etüt çalışmalarında da doğru konum kritik önemdedir. Sondaj ve jeofizik ölçüm noktalarının koordinatlı olarak haritaya işlenmesi, raporun denetlenebilir olmasını ve ileride aynı alanda yapılacak çalışmaların bu verilerden yararlanabilmesini sağlar. CBS ortamında kurulan bir veri tabanı, farklı yıllarda yapılan etütlerin tek bir altlıkta birleştirilmesine imkân verir.

Kullanılan ekipman ve deneyler

• GNSS alıcıları ve elektronik takeometre
• Ölçü işleme ve harita çizim yazılımları
• CBS yazılımları ve mekânsal veri tabanları
• Gerektiğinde hava fotoğrafı ve ortofoto verileri

Halihazır harita yapım süreci

1. 01

   Talep ve alan tanımı

   Haritanın amacı (mevzii plan, proje, etüt), alan sınırı ve ölçek belirlenir; ilgili idarenin teknik şartları öğrenilir.

2. 02

   Nirengi ve poligon kontrolü

   Bölgedeki mevcut noktalar kontrol edilir, gerekiyorsa yeni noktalar tesis edilir.

3. 03

   Arazi ölçümleri

   Tüm detaylar ve yükseklik noktaları GNSS ve takeometreyle ölçülür.

4. 04

   Büro çalışması

   Ölçüler işlenir, yükseklik eğrileri üretilir, harita teknik kurallara göre çizilir.

5. 05

   Kontrol ve imza

   Harita, yetkili harita mühendisince kontrol edilip imzalanır ve ilgili idarenin onay/kontrol sürecine sunulur.

6. 06

   Teslim ve CBS entegrasyonu

   Sayısal ve basılı paftalar teslim edilir; istenirse etüt ve plan verileriyle CBS veri tabanına aktarılır.

Teslim edilen çıktılar

• 1/1000 veya 1/2000 ölçekli sayısal halihazır harita
• Basılı paftalar ve teknik rapor
• Nirengi/poligon nokta listeleri ve ölçü kayıtları
• Sayısal yükseklik modeli ve eğim haritası (istenirse)
• CBS veri tabanı ve tematik haritalar
• Plan ve etüt çalışmaları için altlık verileri

İlgili mevzuat ve standartlar

• Büyük ölçekli harita üretimine ilişkin yönetmelik: Halihazır haritaların ölçek, doğruluk ve çizim kuralları (bu alanın temelini "1/2500 ve Daha Büyük Ölçekli Harita ve Planların Yapımına Ait Yönetmelik" oluşturmuştur).
• Mekânsal planlama mevzuatı ve Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği: Plan altlığı ve imar uygulamaları.
• Mesleki yetki: Harita mühendisliği işleri yetkili harita mühendislerince yürütülür ve imzalanır.

Süre ve maliyeti etkileyen faktörler

Sık yapılan hatalar

• Eski halihazırı güncellemeden kullanmak: Yeni yapılar ve yollar haritada yer almaz, plan ve proje hatalı kurulur.
• Ölçeği amaca göre seçmemek: İdarenin istediği ölçekte olmayan harita kabul edilmeyebilir.
• Koordinat sistemini karıştırmak: Farklı sistemlerdeki veriler üst üste konduğunda kayma oluşur.
• Mevzii plan öncesi halihazırı ertelemek: Plan ve ruhsat süreci halihazır olmadan ilerleyemez.
• Etüt noktalarını haritaya bağlamamak: Sondaj ve jeofizik verileri doğru konumlandırılamaz.