Asbest

Asbest, uzun yıllar inşaat sektöründe yaygın biçimde kullanılmış, bugün ise insan sağlığına verdiği zarar nedeniyle kullanımı yasaklanmış bir malzemedir. Yasak öncesinde yapılmış binalarda hâlâ bulunabilir ve yıkım ya da tadilat sırasında dikkat edilmezse çalışanlar, komşular ve çevre için ciddi risk oluşturur.

Asbest söküm ve envanter hizmetleri için grup firmamız Detay Asbest'e başvurabilirsiniz. Detay Zemin olarak, kentsel dönüşüm ve yıkım ruhsatı süreçlerinde asbest adımını yıkım planına entegre ediyor, maliklerin bu adımı atlamadan ilerlemesine yardımcı oluyoruz. Kurucumuz 2017'de asbest söküm uzmanlığı edinmiştir.

Asbest nedir?

Asbest, doğada lifli yapıda bulunan silikat minerallerinin genel adıdır. Isıya, kimyasallara ve aşınmaya karşı dayanıklı olduğu için geçmişte yapı malzemelerinde katkı olarak kullanılmıştır. Tehlikesi, malzeme kırıldığında, delindiğinde veya ufalandığında havaya karışan gözle görülmeyecek kadar ince liflerdir. Bu lifler solunduğunda akciğerlere yerleşebilir ve uzun yıllar sonra ortaya çıkan ciddi akciğer hastalıklarına yol açabilir.

Türkiye'de asbest ve asbest içeren ürünlerin kullanımı ve piyasaya arzı yasaklanmıştır. Ancak yasaktan önce inşa edilmiş yapılarda asbestli malzemeler hâlâ yerinde durabilir.

Yapılarda asbest nerede bulunur?

Bu malzemelerin hepsi asbest içermez; aynı görünen iki malzemeden biri asbestli, diğeri asbestsiz olabilir. Kesin sonuç yalnızca numune alınıp laboratuvarda analiz edilerek verilir.

Asbest tespiti ne zaman gerekir?

• Yıkım öncesi: Kentsel dönüşüm veya yenileme amacıyla yıkılacak her yapıda.
• Esaslı tadilat öncesi: Çatı değişimi, kazan dairesi yenilemesi, tesisat yenileme, iç mekân sökümleri.
• Endüstriyel yapılar: Eski fabrika, depo ve atölye binalarının dönüşümünde.
• Alım–satım ve devir: Yeni malikin yapıdaki riskleri bilmek istemesi.

Yıkım öncesinde yapıda asbest içeren malzeme bulunup bulunmadığının belirlenmesi, işçi sağlığı ve çevre güvenliği açısından mevzuatın gerektirdiği bir adımdır. Belediyeler yıkım ruhsatı aşamasında bu konuda belge isteyebilir.

Yöntem ve teknik esaslar

Ön inceleme ve envanter

Yapının yaşı, kullanım geçmişi ve varsa projeleri incelenir. Ardından yapı kat kat gezilerek asbest içerme ihtimali olan malzemeler belirlenir, fotoğraflanır ve konumları plana işlenir. Bu çalışmanın ürünü, yapıdaki şüpheli malzemelerin listesi olan asbest envanteridir.

Numune alma

Şüpheli her malzeme türünden, yetkin kişilerce, lif yayılımını önleyecek önlemler (ıslatma, kişisel koruyucu donanım, alanın kapatılması) alınarak numune alınır. Numune alınan yer, lif salınımını önleyecek şekilde kapatılır. Numuneler etiketlenip kapalı kaplarda laboratuvara gönderilir.

Laboratuvar analizi

Numuneler, asbest analizi yapabilen laboratuvarlarda mikroskobik yöntemlerle incelenir; asbest içerip içermediği ve varsa türü belirlenir.

Söküm yalnızca yetkili firmalarca

Asbest tespit edilirse söküm, yıkımdan önce ve yalnızca bu iş için yetkilendirilmiş firmalarca yapılır. Söküm alanı yalıtılır, çalışanlar özel koruyucu donanım kullanır, malzeme mümkün olduğunca kırılmadan ve ıslatılarak sökülür. Asbestli atıklar tehlikeli atık olarak paketlenir, etiketlenir ve lisanslı bertaraf tesislerine gönderilir. Söküm sonrasında alanın temizliği kontrol edilir.

Yasal çerçeve

Asbestle çalışmalarda uyulacak kurallar Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Yönetmelik genel olarak; yıkım ve bakım işlerinden önce asbest içeren malzemelerin belirlenmesini, söküm işlerinin yetkili kişi ve firmalarca yapılmasını, çalışanların korunmasını, maruziyetin ölçülmesini ve atıkların güvenli biçimde uzaklaştırılmasını öngörür. Özet bilgi için asbest yönetmeliği sayfamıza bakabilirsiniz.

Kullanılan ekipman

Asbest tespiti ve söküm süreci

1. 01

   Ön görüşme

   Yapının yaşı, kullanımı ve yapılacak iş (yıkım, tadilat) konuşulur.

2. 02

   Yerinde inceleme

   Şüpheli malzemeler tespit edilir, fotoğraflanır ve plana işlenir.

3. 03

   Numune alma

   Her şüpheli malzeme türünden güvenlik önlemleriyle numune alınır.

4. 04

   Laboratuvar analizi

   Numunelerde asbest varlığı ve türü belirlenir.

5. 05

   Envanter raporu

   Asbestli malzemelerin yeri, türü ve yaklaşık miktarı raporlanır.

6. 06

   Söküm planı

   Asbest varsa yetkili firma tarafından söküm planlanır.

7. 07

   Söküm ve bertaraf

   Malzeme güvenlik önlemleriyle sökülür, tehlikeli atık olarak bertaraf edilir.

8. 08

   Yıkıma geçiş

   Söküm belgeleriyle yıkım ve hafriyat aşamasına geçilir.

Teslim edilen çıktılar

• Asbest envanter raporu: şüpheli malzeme listesi, konumlar, fotoğraflar
• Laboratuvar analiz sonuçları
• Asbestli malzemelerin yaklaşık miktarları ve söküm önerileri
• Söküm yapıldıysa söküm ve atık bertaraf belgeleri

İlgili mevzuat ve standartlar

• Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• Atık yönetimine ilişkin mevzuat (tehlikeli atıklar)
• Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği

Süre ve maliyeti etkileyen faktörler

Sık yapılan hatalar

• Asbest adımını atlayıp doğrudan yıkıma geçmek: Lifler yıkım tozu ile tüm çevreye yayılır.
• Eternit levhaları kırarak sökmek: Lif salınımını artırır.
• Asbestli atığı moloza karıştırmak: Tehlikeli atığın genel atıkla karışması yasaktır ve yaptırım gerektirir.
• Görünüşe göre karar vermek: Asbest ancak laboratuvar analiziyle kesinleşir.
• Yetkisiz firmaya söküm yaptırmak: Hem sağlık riski hem hukuki sorumluluk doğurur.