Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, 25 Ocak 2013 tarihli ve 28539 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanan yönetmelik, asbest içeren malzemelerle karşılaşılabilecek işlerde çalışanların korunmasını amaçlar. Kentsel dönüşümün hızlandığı dönemde, eski binaların yıkımı öncesinde asbest tespiti ve güvenli söküm, bu yönetmelik sayesinde yıkım sürecinin zorunlu bir aşaması olarak öne çıkmıştır.

Kapsam

Asbest, geçmişte çatı ve cephe levhalarında, boru ve kazan yalıtımlarında, bazı yer ve duvar kaplamalarında, yangın yalıtımında ve çeşitli yapı malzemelerinde yaygın olarak kullanılmıştır. Asbest içeren malzemeler bozulmadığı sürece sınırlı risk taşır; ancak yıkım, söküm, delme ve kesme gibi işlemler sırasında havaya karışan lifler solunduğunda ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Yönetmelik genel olarak şunları düzenler:

• Risk değerlendirmesi: Asbest veya asbest içeren malzemelere maruz kalma riski bulunan işlerde maruziyetin niteliğinin ve düzeyinin belirlenmesi.
• İş öncesi tespit: Yıkım veya bakım işlerine başlanmadan önce, yapıda asbest içeren malzeme bulunup bulunmadığının belirlenmesi için gerekli önlemlerin alınması.
• Söküm iş planı: Asbest söküm işlerinin önceden hazırlanmış bir plana göre, gerekli koruyucu önlemlerle yürütülmesi.
• Maruziyetin sınırlanması: Havadaki lif konsantrasyonunun ölçülmesi, sınır değerin aşılmaması ve kişisel koruyucu donanım kullanımı.
• Eğitim ve sağlık gözetimi: Çalışanların eğitimi, sağlık gözetimi ve kayıtların tutulması.

Zemin ve yapı projeleri açısından önemi

Asbest yönetmeliği ilk bakışta zemin mühendisliğinden uzak görünse de, kentsel dönüşüm ve yeni yapı zincirinde doğrudan yer alır:

1. Riskli yapı tespit raporu ile bina dönüşüm sürecine girer.
2. Yıkım öncesinde binada asbest tespiti yapılır; asbest bulunursa güvenli söküm gerçekleştirilir.
3. Yıkım ruhsatı alınır ve yıkım ve hafriyat yapılır.
4. Temizlenen parselde yeni yapı için zemin etüdü başlar.

Asbest adımında yaşanan gecikme, yıkımı ve dolayısıyla zemin etüdü ile ruhsat takvimini de erteler. Bu nedenle dönüşüm projelerinde asbest tespiti, sürecin başında planlanmalıdır.

Detay Zemin'in kurucusu Yüksek Jeoloji Mühendisi Gökçe Demir, firma beyanına göre 2017'den bu yana asbest söküm uzmanlığına sahiptir; asbest hizmetleri grup firmamız Detay Asbest ile yürütülür.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Tespiti yıkımdan önce yapmak: Asbest tespiti, yıkım ekipmanı sahaya girmeden tamamlanmalıdır; yıkım başladıktan sonra yapılan tespit, lif yayılımını önlemek için geç kalmış olabilir.
• Numune ve laboratuvar: Şüpheli malzemelerden alınan numunelerin uygun laboratuvarda analiz edilmesi gerekir. Görsel inceleme tek başına yeterli değildir.
• Yetkin ekiple söküm: Asbest söküm işleri, mevzuatta öngörülen yetki ve eğitime sahip ekiplerce, söküm iş planına uygun olarak yapılmalıdır.
• Atıkların yönetimi: Sökülen asbestli malzemeler, tehlikeli atık olarak ilgili çevre mevzuatına uygun şekilde paketlenmeli, taşınmalı ve bertaraf edilmelidir.
• Bina sakinleri ve komşular: Söküm sırasında çevrenin korunması ve bilgilendirilmesi, olası şikâyet ve riskleri azaltır.
• Güncel düzenlemeler: Asbest söküm yetkilendirmesi ve bildirim usulleri değişebilir; güncel bilgi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (yeni sekmede açılır) takip edilmelidir.

Asbest içerebilecek yapı malzemeleri

Asbest kullanımı Türkiye'de uzun süredir yasaklanmış olsa da, yasak öncesinde yapılmış binalarda asbestli malzemelerle hâlâ karşılaşılabilir. Tespit çalışmalarında genellikle şu malzemeler incelenir:

• Oluklu veya düz çatı ve cephe levhaları
• Eski su, atık su ve baca boruları
• Kalorifer kazanı, tesisat borusu ve kanal yalıtımları
• Bazı yer karoları, yapıştırıcılar ve duvar kaplamaları
• Yangın kapıları ve yangın yalıtım malzemeleri

Bu listedeki malzemelerin varlığı tek başına asbest bulunduğu anlamına gelmez; kesin sonuç, alınan numunelerin laboratuvar analiziyle ortaya çıkar. Malzeme sağlam durumdaysa ve işlem görmeyecekse yerinde yönetim seçeneği de değerlendirilebilir; yıkımda ise söküm kaçınılmazdır.

Daha fazla bilgi için asbest tespiti ve yasal yükümlülükler yazımıza bakabilirsiniz.