Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar

Bir binanın "riskli yapı" olarak tespit edilmesi, kentsel dönüşüm sürecinin başlangıç noktasıdır. Bu tespitin hangi kurallara göre yapılacağını belirleyen teknik metin, Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar adını taşır. Esaslar, 6306 sayılı Kanun'un uygulanmasına ilişkin yönetmeliğin ekleri arasında yer alır; yani doğrudan Kanunun uygulama çerçevesinin parçasıdır. Metin, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin (TBDY 2018) yürürlüğe girmesinin ardından bu yönetmelikle uyumlu hâle getirilmek üzere güncellenmiştir; hangi sürümün yürürlükte olduğu her zaman Mevzuat Bilgi Sistemi'nden kontrol edilmelidir.

Kapsam

Esaslar, mevcut binaların deprem etkisi altında yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıyıp taşımadığının belirlenmesi için uygulanacak yöntemleri düzenler. Genel olarak şu konuları kapsar:

• Bilgi toplama: Binanın taşıyıcı sisteminin yerinde incelenmesi, röleve çıkarılması, kat adedi, kolon ve perde boyutları gibi geometrik bilgilerin derlenmesi.
• Malzeme tespiti: Beton dayanımının karot numuneleriyle belirlenmesi, donatının cinsi, çapı ve yerleşiminin tespiti.
• Zemin bilgileri: Binanın oturduğu zemine ilişkin verilerin değerlendirmeye dahil edilmesi.
• Değerlendirme: Toplanan veriler ışığında binanın, esaslarda tanımlanan kriterlere göre riskli olup olmadığının belirlenmesi.
• Yapı türleri: Betonarme ve yığma binalar gibi farklı taşıyıcı sistemler için ayrı değerlendirme kuralları.

Esaslar, TBDY 2018'deki mevcut binaların değerlendirilmesi bölümünden farklı bir amaca hizmet eder: TBDY bir binanın ayrıntılı deprem performansını ve güçlendirme ihtiyacını belirlerken, riskli yapı tespit esasları 6306 sayılı Kanun kapsamında "riskli / riskli değil" kararına ulaşmak için tanımlanmış bir yöntem ortaya koyar.

Zemin ve yapı projeleri açısından önemi

Riskli yapı tespiti, sahada toplanan verinin kalitesine doğrudan bağlıdır:

• Karot numuneleri: Beton dayanımı, tespitin en belirleyici girdilerinden biridir. Numunelerin doğru yerden, yeterli sayıda ve standarda uygun alınması gerekir. Karot alma ve basınç dayanımı deneyi genel olarak TS EN 12504-1 esas alınarak yürütülür. Bu konuda karot testleri sayfamıza ve karot testi sonuçları yazımıza bakabilirsiniz.
• Donatı tespiti: Kolon ve perdelerdeki donatının tespiti, taşıyıcı sistemin kapasitesini belirler.
• Zemin verisi: Binanın bulunduğu parselin zemin özellikleri, deprem etkisinin hesaplanmasında kullanılır. Mevcut zemin verisinin yetersiz olduğu durumlarda ek zemin araştırması gerekebilir.

Tespit sonucunda bina riskli bulunursa, süreç yıkım ve yeni yapıya doğru ilerler; yeni yapı için ise güncel bir zemin etüdü yapılır.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Yetkili kuruluş: Riskli yapı tespiti, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış kuruluşlarca yapılır. Detay Zemin'in bu süreçteki rolü; süreç danışmanlığı, evrak ve kurum takibi, zemin etüdü, karot ve laboratuvar çalışmalarıdır.
• Numunelerin laboratuvar süreci: Numuneler, deney programına uygun olarak laboratuvara teslim edilir; numune etiketleme ve kayıt zinciri önemlidir.
• Karot sonrası onarım: Karot alınan elemanlardaki boşlukların uygun malzemeyle usulüne göre kapatılması gerekir.
• Bina sakinlerinin bilgilendirilmesi: Sahada çalışma günleri önceden planlanmalı, ortak alanlara ve bağımsız bölümlere erişim sağlanmalıdır.
• Performans analiziyle karıştırmamak: Güçlendirme kararı için gereken ayrıntılı değerlendirme performans analizi kapsamındadır; riskli yapı tespiti ise dönüşüm sürecine yönelik bir tespittir.

Tespitten sonra ne olur?

Tespit sonucunda bina riskli bulunursa, sonuç ilgili idareye bildirilir ve maliklere tebliğ edilir. Maliklerin, kanun ve yönetmelikte belirtilen süre ve usulle itiraz hakkı vardır. Kesinleşen tespitin ardından yıkım süreci başlar; bu aşamada asbest tespiti, yıkım ruhsatı ve hafriyat izinleri gündeme gelir. Parsel boşaldıktan sonra yeni yapı için zemin etüdü yapılır ve ruhsat projeleri hazırlanır. Bina riskli bulunmazsa, maliklerin güçlendirme veya başka bir yol konusunda ayrıca değerlendirme yapması gerekebilir. Her iki durumda da tespit sırasında elde edilen karot ve malzeme verileri, sonraki mühendislik kararları için değerli bir kaynaktır ve dikkatle saklanmalıdır.

Sürecin tamamı için riskli yapı tespit raporu ve kentsel dönüşüm sayfalarımıza bakabilirsiniz.