Kocaeli'de Zemin Etüdü

Kocaeli, İzmit Körfezi'nin iki yakasını çevreleyen, İstanbul ile Anadolu arasındaki ana ulaşım koridorunun üzerinde yer alan bir sanayi ilidir. İzmit merkezinin yanı sıra Gebze, Gölcük, Derince, Körfez, Karamürsel, Başiskele ve Kartepe gibi ilçelerde limanlar, rafineriler, fabrikalar ve bunların çevresinde hızla büyüyen konut alanları iç içe geçer. Körfez kıyısındaki düzlükler, arkadaki tepeler ve doğuya doğru uzanan vadi, ilde birbirinden oldukça farklı zemin ortamlarını yan yana getirir.

Kocaeli'deki projelerde saha çalışmalarını, Bursa'daki ofisimizden sahaya giden teknik ekibimizle yürütüyoruz. Bu sayfadaki bilgiler ilin genel koşullarını anlatır ve bir ön fikir verir; parselinizin zemini hakkında kesin değerlendirme ancak o parselde yapılan etütle ortaya konabilir.

Kocaeli'de zemin koşulları

Körfez kıyısı çökelleri

İzmit Körfezi'nin kıyı şeridinde, iç kesimlerden inen derelerin taşıdığı malzeme ile deniz çökelleri ardalanır. Bu kesimlerde kil, silt ve kum seviyeleri, yer yer organik madde içeren katmanlar ve deniz seviyesiyle ilişkili sığ bir yeraltı suyu sık görülür. Suya doygun gevşek kum ve siltlerde sıvılaşma, yumuşak kil seviyelerinde ise oturma ve konsolidasyon etüdün ana başlıklarıdır. Kalın ve yumuşak çökeller deprem yer hareketini büyütebildiği için zemin büyütmesi de kıyı parsellerinde ayrıca değerlendirilir.

Dolgu alanları ve sanayi sahaları

Körfez boyunca liman, iskele, rafineri ve fabrika sahalarının önemli bir kısmı denizden kazanılmış veya dolguyla yükseltilmiş alanlarda yer alır. 1999 depreminde körfez kıyısının bazı kesimlerinde kıyı çökmeleri, zemin kaymaları ve oturmalar görüldüğü bilinir. Bu nedenle dolgu üzerindeki parsellerde sondajın dolguyu geçip altındaki doğal çökellere ulaşması, dolgunun kendi davranışının ayrıca incelenmesi ve ağır yük taşıyan sanayi yapılarında temel sisteminin buna göre seçilmesi gerekir.

Tepeler ve yamaç parselleri

Körfezin kuzeyinde ve güneyinde arazi kıyıdan uzaklaştıkça hızla yükselir. Bu tepelerde ayrışmış kaya, yamaç molozu ve killi örtü birimleri beklenir. Yeni konut alanlarının önemli bir kısmı bu yamaçlara doğru genişlediğinden şev stabilitesi, yüzey suyu drenajı ve derin kazılarda iksa tasarımı öne çıkar. İlin bazı yamaçlarında heyelan eğilimi bulunduğu da bilinir; bu tür bölgelerde etüt kapsamı genişletilir.

Kartepe ve Başiskele gibi körfezin doğu ve güneydoğusundaki ilçelerde ise düzlük ile yamaç arasındaki geçiş kesimleri sık görülür. Aynı parsel içinde bir yanda alüvyal çökeller, diğer yanda ayrışmış kaya bulunabildiğinden sondaj noktalarının bu geçişi yakalayacak şekilde yerleştirilmesi ve farklı oturma olasılığının hesapla kontrol edilmesi gerekir. Temel tipi seçimi de bu verilere göre yapılır.

Tektonik konum ve deprem geçmişi

Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun kuzey kolu İzmit Körfezi boyunca uzanır ve doğuda Sapanca yönüne devam eder. 17 Ağustos 1999'da merkez üssü Gölcük olan Mw 7,4 büyüklüğündeki İzmit depremi, bu kol üzerinde gelişmiş ve ilde ağır can ve yapı kayıplarına yol açmıştır. Deprem sonrası incelemeler, hasarın yalnızca yapı kalitesine değil, zemin koşullarına da bağlı olduğunu göstermiştir. Parsel koordinatına özgü tasarım parametreleri AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritaları (yeni sekmede açılır) üzerinden alınır; diri fay konumları için MTA verileri ve Türkiye fay haritası sayfamız başvuru kaynaklarıdır. Yerel zemin sınıfı ise MASW gibi yöntemlerle ölçülen Vs30 değeri ve sondaj verileriyle TBDY 2018 esaslarına göre belirlenir.

Kentsel gelişim karakteri

1999 sonrasında Kocaeli'de yapı stokunun önemli bir kısmı yenilenmiş, kentsel dönüşüm uygulamaları yoğun biçimde sürmüştür. Buna karşın deprem öncesinden kalan binaların değerlendirilmesi gündemde kalmaya devam eder. Sanayi yapıları, lojistik depolar ve büyük konut siteleri, konut parsellerine göre farklı yükler ve daha kapsamlı etüt programları gerektirir. Ruhsat ve zemin raporu işlemleri, parselin bulunduğu yere göre Kocaeli Büyükşehir Belediyesi veya ilgili ilçe belediyesinin imar birimleri üzerinden yürür; organize sanayi bölgeleri ve liman sahalarında ilgili idarenin kendi onay süreçleri de devreye girebilir.

Bursa'dan sahaya erişim

Kocaeli, Bursa'dan karayoluyla ulaşılabilen komşu illerden biridir ve sondaj ekipmanının sahaya taşınması genellikle planlı bir günlük sevkiyatla mümkündür. Sanayi ve liman sahalarında ise giriş izni, iş güvenliği eğitimi ve saha kurallarına uyum gerekir; bu işlemlerin arazi gününden önce tamamlanması takvimi doğrudan etkiler. Birden fazla sondajın yapılacağı projelerde ekip ve ekipman konaklamalı çalışacak şekilde planlanabilir.

Bu bölgede sık gerekli hizmetler

• Temel sondajları — Kıyı ve dolgu alanlarında tabaka dizilimi, su seviyesi ve sıvılaşma analizi için numune.
• Jeofizik çalışmalar — MASW ve mikrotremor ölçümleriyle Vs30 ve zemin hakim periyodu.
• Geoteknik rapor — Sıvılaşma, oturma, taşıma gücü ve temel önerileri.
• Zemin iyileştirme — Etüt gerekli gösterirse jet grout, deep soil mixing veya fore kazık çözümleri.
• Kentsel dönüşüm ve riskli yapı tespit raporu — Deprem öncesinden kalan binaların değerlendirilmesi.
• PIT deneyi — Kazıklı temellerin kalite kontrolü.

Süreç

1. 01

   Ön bilgi

   Parselin konumu (kıyı, dolgu, yamaç), yapı tipi ve proje özeti değerlendirilir.

2. 02

   Mobilizasyon ve planlama

   Ekip ve ekipmanın Bursa'dan sevki, saha giriş izinleri ve iş güvenliği gereklilikleri planlanır.

3. 03

   Etüt programı

   Sıvılaşma ve oturma analizine yetecek sondaj sayısı, derinliği ve jeofizik yöntemler belirlenir.

4. 04

   Arazi çalışması

   Sondaj, arazi deneyleri, su seviyesi ölçümü ve jeofizik ölçümler yapılır.

5. 05

   Laboratuvar ve analiz

   Numuneler incelenir; sıvılaşma, oturma ve taşıma gücü hesapları yapılır.

6. 06

   Rapor ve onay

   Geoteknik rapor hazırlanır ve ilgili belediyeye sunulur.