Performans Analizi

Binanızın olası bir depremde risk altında olup olmadığı, yapılan laboratuvar çalışmaları ve statik hesaplar sonucunda belirlenir. Rapor sonucuna istinaden güçlendirme projesi gerekli görüldüğü takdirde ilgili tüm projeler hazırlanır.

Performans analizi bir mühendislik hizmetidir: binanın bugünkü hâliyle bir bilgisayar modeli kurulur, yönetmelikte tanımlanan deprem etkileri altında analiz edilir ve her taşıyıcı elemanın hasar durumu tek tek değerlendirilir. Bu sayfa, analizin teknik kapsamını ve belediyelerin talep ettiği durumları anlatır. "Binam depreme dayanıklı mı?" sorusuna tüketici gözüyle cevap arıyorsanız depreme dayanıklılık rehberimiz daha uygun bir başlangıçtır.

Performans analizi ne zaman gerekir?

• Ruhsat yenileme: Belediyenin mevcut yapının güvenliğini belgelemenizi istediği durumlar.
• Konuttan işyerine dönüşüm: Kullanım amacı değiştiğinde yapıya gelen yükler ve performans hedefi değişebilir; belediye performans analizi ve laboratuvar testleri isteyebilir.
• Kat ilavesi ve esaslı tadilat: Mevcut taşıyıcı sistemin ek yükü taşıyıp taşıyamayacağının belirlenmesi.
• Güçlendirme kararı: Maliklerin binayı yıkmadan güçlendirme seçeneğini değerlendirmesi.
• Önemli yapılar: Okul, sağlık tesisi, fabrika gibi kullanım yoğunluğu yüksek binalar.
• Hasar sonrası: Deprem, yangın veya zemin kaynaklı hasar görmüş yapılar.

Yöntem ve teknik esaslar

Yönetmelik çerçevesi

Değerlendirme, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018)'nin mevcut binaların deprem etkisi altında değerlendirilmesi ve güçlendirilmesine ilişkin kurallarına göre yapılır. Yönetmelik; bilginin nasıl toplanacağını, malzeme değerlerinin nasıl belirleneceğini, analiz yöntemlerini ve performans kriterlerini tanımlar. Yönetmeliğin özeti için TBDY 2018 sayfamıza bakabilirsiniz.

Bilgi toplama ve bilgi düzeyi

Analizin güvenilirliği, binadan toplanan bilginin kapsamına bağlıdır. Yönetmelik, toplanan bilginin miktarına göre bilgi düzeyleri tanımlar. Proje mevcut ve sahada doğrulanabiliyorsa, daha fazla eleman incelenmiş ve daha çok malzeme deneyi yapılmışsa daha yüksek bilgi düzeyine ulaşılır. Düşük bilgi düzeyinde yönetmelik, belirsizliği hesaba katmak için eleman kapasitelerini azaltarak kullanır; bu da sonucu daha tutucu hâle getirir.

Bilgi toplama kapsamı:

• Röleve: Taşıyıcı sistem geometrisi, eleman boyutları, kat yükseklikleri.
• Malzeme bilgisi: Karot testleri ile mevcut beton dayanımı; gerekirse donatı çeliği sınıfının tespiti.
• Donatı bilgisi: Donatı tarama ve seçilen noktalarda sıyırma ile donatı çapı, sayısı, etriye aralığı ve korozyon durumu.
• Zemin bilgisi: Yerel zemin sınıfı ve temel koşulları; mevcut rapor yoksa zemin etüdü.
• Hasar ve düzensizlikler: Çatlaklar, yumuşak kat, kısa kolon, sonradan yapılmış müdahaleler.

Deprem etkisi ve performans hedefleri

Deprem etkisi, binanın konumuna ait deprem tehlikesi (AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası) ve yerel zemin sınıfı kullanılarak tanımlanır. Yönetmelik farklı olasılıklara karşılık gelen deprem yer hareketi düzeyleri (DD-1 ile DD-4 arası) ve performans düzeyleri tanımlar: Kesintisiz Kullanım, Sınırlı Hasar, Kontrollü Hasar ve Göçmenin Önlenmesi. Binanın kullanım amacına ve özelliklerine göre hangi deprem düzeyinde hangi performansı sağlaması gerektiği belirlenir.

Analiz

Bina, toplanan verilerle modellenir ve doğrusal (dayanım esaslı) ya da doğrusal olmayan (şekil değiştirme esaslı) yöntemlerle analiz edilir. Her kolon, kiriş ve perde için hasar bölgesi belirlenir; kat bazında ve bina genelinde performans hedefinin sağlanıp sağlanmadığına bakılır.

Güçlendirme projesi

Bina hedeflenen performansı sağlamıyorsa rapor sonucuna istinaden güçlendirme projesi hazırlanır. Tipik güçlendirme yöntemleri; kolon mantolama, betonarme perde ilavesi, çelik çaprazlar ve lifli polimer (FRP) sargılardır. Hangi yöntemin seçileceği; eksikliğin türüne, binanın kullanımına ve uygulanabilirliğe göre belirlenir. Güçlendirme de ruhsata tabidir; projeler ilgili idarece onaylanır.

Kullanılan ekipman ve deneyler

Numuneler, deney programına uygun olarak laboratuvara teslim edilir.

Performans analizi süreci

1. 01

   Ön görüşme ve amaç

   Analizin neden istendiği (belediye talebi, dönüşüm, kat ilavesi, güçlendirme) ve hedeflenen bilgi düzeyi belirlenir.

2. 02

   Belge toplama

   Başvuru dilekçesi, tapu, varsa projeler ve zemin raporu derlenir.

3. 03

   Röleve ve gözlem

   Taşıyıcı sistem ölçülür, hasar ve düzensizlikler kaydedilir.

4. 04

   Donatı tespiti ve karot

   Seçilen elemanlarda donatı tarama, sıyırma ve karot alma yapılır.

5. 05

   Laboratuvar

   Karotların basınç deneyi yapılır, malzeme değerleri belirlenir.

6. 06

   Modelleme ve analiz

   Bina modeli kurulur, yönetmeliğe göre analiz edilir.

7. 07

   Raporlama

   Performans değerlendirme raporu hazırlanır.

8. 08

   Güçlendirme projesi (gerekirse)

   Yetersizlik varsa güçlendirme projeleri hazırlanarak onaya sunulur.

Performans analizi için gerekli evraklar

Performans analizi – depreme dayanıklılık testi için gerekli evraklar:

1. Başvuru dilekçesi
2. Tapu fotokopisi
3. Statik ve mimari proje (varsa)
4. Zemin etüt raporu

Teslim edilen çıktılar

• Performans değerlendirme raporu: bina bilgileri, bilgi düzeyi, malzeme ve donatı bulguları, analiz yöntemi, eleman bazında hasar durumu ve sonuç
• Röleve çizimleri
• Karot deney sonuçları ve donatı tespit bulguları
• Gerekirse güçlendirme projesi ve hesap raporu

İlgili mevzuat ve standartlar

• Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) — mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi
• TS 500 (betonarme yapıların tasarım ve yapım kuralları)
• TS EN 12504-1 (karot alma ve basınç dayanımı)
• Belediyelerin kullanım değişikliği ve ruhsat yenileme uygulamaları

Süre ve maliyeti etkileyen faktörler

Sık yapılan hatalar

• Yetersiz numune ile analiz: Düşük bilgi düzeyi, sonucu gereğinden tutucu yapar ve gereksiz güçlendirmeye yol açabilir.
• Zemin sınıfını varsaymak: Yanlış zemin sınıfı deprem etkisini olduğundan farklı hesaplatır.
• Sonradan yapılmış tadilatları atlamak: Kaldırılmış duvar, kesilmiş kiriş gibi müdahaleler modele yansıtılmalıdır.
• Performans analizini kentsel dönüşüm belgesi sanmak: Analiz, riskli yapı şerhi doğurmaz.
• Güçlendirmeyi projesiz yapmak: Güçlendirme de ruhsata ve projeye tabidir.