Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018)

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, kısa adıyla TBDY 2018, 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 sayılı (mükerrer) Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girmiştir. 2007 tarihli önceki deprem yönetmeliğinin yerini alan TBDY 2018, Türkiye'de bina tasarımının deprem açısından temel çerçevesini oluşturur. Zemin etüdü raporlarında kullanılan yerel zemin sınıfları ve deprem parametreleri de bu yönetmeliğe dayanır.

Kapsam

TBDY 2018; yeni yapılacak binaların depreme dayanıklı tasarımı ve yapımı ile mevcut binaların deprem performansının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi için uyulacak kuralları düzenler. Yönetmeliğin öne çıkan başlıkları genel olarak şunlardır:

• Deprem yer hareketi: Tasarım, farklı tekrarlanma olasılıklarına karşılık gelen deprem yer hareketi düzeylerine (DD-1, DD-2, DD-3, DD-4) göre yapılır. Parsele özgü spektral ivme değerleri, AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritaları (yeni sekmede açılır) üzerinden koordinat bazında alınır.
• Bina sınıflandırması: Bina kullanım sınıfı, deprem tasarım sınıfı ve bina yükseklik sınıfı gibi kavramlar tasarım gereksinimlerini belirler.
• Yerel zemin sınıfları: Zeminler ZA'dan ZF'ye kadar sınıflandırılır.
• Temel ve zemin: Zemin araştırmaları, temel tasarımı ve zemin kaynaklı riskler (ör. sıvılaşma) için esaslar.
• Mevcut binalar: Mevcut binaların deprem performansının belirlenmesi ve güçlendirme esasları.

Zemin ve yapı projeleri açısından önemi

Yerel zemin sınıfları

TBDY 2018, zemini üst 30 metredeki ortalama kayma dalgası hızı (Vs30) ile birlikte SPT darbe sayısı ve kohezyonlu zeminlerde drenajsız kayma dayanımı gibi parametrelere göre ZA, ZB, ZC, ZD, ZE ve ZF olarak sınıflandırır. ZA sağlam kayayı, ZE ise yumuşak zeminleri temsil eder. Yerel zemin sınıfı, tasarım spektrumunu doğrudan etkiler; yani aynı bina, farklı zemin sınıflarında farklı deprem kuvvetlerine göre tasarlanır. Sınıflar hakkında ayrıntılı açıklamayı TBDY 2018 zemin sınıfları rehberi yazımızda bulabilirsiniz.

Vs30 değeri, jeofizik çalışmalar kapsamında yapılan MASW gibi ölçümlerle; SPT ve dayanım parametreleri ise temel sondajları ve laboratuvar deneyleriyle belirlenir.

Sahaya özel analiz (ZF)

ZF sınıfı; sıvılaşma potansiyeli yüksek zeminler, çok yumuşak ve kalın kil tabakaları, hassas killer gibi özel inceleme gerektiren durumları kapsar. Bu zeminlerde standart tasarım spektrumu doğrudan kullanılmaz; sahaya özel zemin davranış analizi yapılması gerekir. Bu analiz, kapsamlı arazi ve laboratuvar verisi ile uzmanlık gerektiren bir geoteknik rapor çalışmasıdır.

Mevcut binaların değerlendirilmesi

Yönetmelik, mevcut binaların deprem performansının belirlenmesi için bilgi düzeyleri, malzeme tespiti ve analiz yöntemleri tanımlar. Bu süreçte beton dayanımını belirleyen karot testleri, donatı tespiti ve bina ile zemine ait bilgiler, performans analizi için temel girdilerdir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• Zemin sınıfını yalnızca tahminle belirlememek: Sınıf, parselde yapılan ölçüm ve deneylerle belirlenmelidir; komşu parselin verisi yeterli değildir.
• Sondaj derinliğini yeterli tutmak: Vs30 kavramı üst 30 metreyi esas alır; sıvılaşma ve oturma değerlendirmesi de uygun derinlikte veri gerektirir.
• ZF şüphesini göz ardı etmemek: Gevşek, suya doygun kum-silt veya kalın yumuşak kil varlığında sahaya özel analiz ihtiyacı erken aşamada değerlendirilmelidir.
• Güncel metni esas almak: Yönetmelikte değişiklik ve açıklamalar yayımlanabilir; güncel metin için Mevzuat Bilgi Sistemi (yeni sekmede açılır) kullanılmalıdır.

Zemin etüdü raporunda TBDY 2018'e göre beklenenler

TBDY 2018'e uygun hazırlanmış bir zemin etüdü raporunda genel olarak şu bilgilerin açıkça yer alması beklenir: parselin koordinatı ve bu koordinata göre alınan deprem parametreleri, sondaj ve arazi deneylerinin sonuçları, jeofizik ölçümlerden elde edilen kayma dalgası hızı profili ve Vs30 değeri, yerel zemin sınıfı ve bu sınıfın hangi verilere dayanılarak belirlendiği, yeraltı suyu durumu, gerekiyorsa sıvılaşma değerlendirmesi ve temel sistemi önerileri. Statik proje müellifi bu bilgileri doğrudan kullandığından, raporun açık ve tutarlı olması tasarım hatalarını önler. Raporun nasıl okunacağını zemin etüdü raporu nasıl okunur yazımızda anlattık.

Arşiv amaçlı olarak: Eski sitede yayımlanan deprem yönetmeliği PDF kopyası. Bu kopya güncel olmayabilir; bağlayıcı ve güncel metin için Mevzuat Bilgi Sistemi'ni kullanın.

İlgili hizmetlerimiz: zemin etüdü, jeofizik çalışmalar, geoteknik rapor, performans analizi ve depreme dayanıklılık değerlendirmesi.