Mini Kazık

Mini kazık, dar alanlarda ve düşük taşıma kapasiteli zeminlerde kullanılan ince çaplı kazık sistemidir. Literatürde mikro kazık (micropile) olarak da geçer. Avrupa standardı TS EN 14199, delgili mini kazıkları genel olarak 300 mm'den küçük çaplı kazıklar olarak tanımlar. Kesit küçük olduğundan taşıma gücü büyük ölçüde çelik eleman ile enjeksiyonlu gövdenin zemine sürtünmesinden gelir.

Mini kazığın asıl avantajı erişimdir: Küçük ve hafif delgi makineleri bodrum katlara, bina içlerine, bitişik nizam parsellere ve eğimli arazilere girebilir. Bu nedenle mevcut yapıların zemin iyileştirme ve temel güçlendirme işlerinde çoğu zaman ilk akla gelen yöntemdir.

Mini kazık ne zaman gerekir?

• Mevcut yapıların temel güçlendirmesi: Oturma çatlakları, temel altı boşluklar veya zemin kaybı nedeniyle temelin desteklenmesi.
• Kat ilavesi ve kullanım değişikliği: Yük artışı nedeniyle mevcut temelin kapasitesinin artırılması.
• Dar ve sınırlı alan: Büyük fore kazık makinesinin giremediği, vinç kurulamayan sahalar; bina içi ve bodrum uygulamaları.
• Komşu yapıya bitişik imalat: Titreşim ve zemin gevşemesinin en az olması gereken durumlar.
• Hafif iksa ve şev destekleri: Sığ kazılarda mini kazık perde veya ankrajla birlikte destek sistemi.
• Çekme ve kaldırma kuvvetleri: Yeraltı suyu kaldırma kuvvetine veya devrilmeye karşı çekme kazığı olarak.
• Bloklu dolgu veya kaya: Klasik kazık delgisinin zor olduğu engelli zeminler.

Yöntem ve teknik esaslar

Delgi

Mini kazık delgisi döner veya döner-darbeli yöntemle yapılır. Göçmeye yatkın zeminlerde ve yeraltı suyu altında muhafaza borusu kullanılır; sağlam zeminlerde açık delgi yeterli olabilir. Delgi sırasında sıvı olarak su, hava veya çimento şerbeti kullanılabilir. Mevcut temelin içinden geçen kazıklarda önce temel betonu karotla delinir.

Taşıyıcı çelik eleman

Kuyuya taşıyıcı eleman olarak kalın cidarlı çelik boru, yüksek dayanımlı tek donatı çubuğu, donatı demeti veya dişli (kendinden delgili) çelik çubuk yerleştirilir. Çelik boru hem basınç hem çekme taşır ve enjeksiyon hattı olarak da kullanılabilir. Merkezleme elemanları, çeliğin kuyu ekseninde kalmasını ve çevresinde yeterli enjeksiyon örtüsü oluşmasını sağlar.

Enjeksiyon

Kazık gövdesi çimento şerbeti veya harcıyla doldurulur. Yöntem, zemin-kazık sürtünmesini doğrudan etkiler:

• Yerçekimiyle doldurma: Şerbet tremi ile tabandan yukarı doğru verilir; basınç uygulanmaz.
• Basınçlı enjeksiyon: Muhafaza borusu çekilirken şerbet basınçla verilerek zemine daha iyi kenetlenme sağlanır.
• Tekrarlı (kademeli) enjeksiyon: Manşetli boru (tube-à-manchette) sistemiyle belirli kotlardan tekrar enjeksiyon yapılarak kök bölgesinde çevre sürtünmesi artırılır.

Enjeksiyon basınçları, mevcut yapıların yanında zeminde kabarma oluşturmayacak şekilde kontrollü tutulur. Enjeksiyon türleri hakkında daha fazla bilgi zemin enjeksiyonu sayfamızda yer alır.

Mevcut temele bağlantı

Temel güçlendirmesinde mini kazıklar mevcut temelin içinden geçirilir veya temelin yanına imal edilip yeni bir başlık, kiriş ya da mantolama ile temele bağlanır. Yükün kazığa aktarılması için bağlantı detayı, kazığın kendisi kadar önemlidir ve statik projede tasarlanır.

Mini kazık ile fore kazık farkı

Yeni ve ağır yüklü yapılarda ekonomik çözüm çoğunlukla fore kazık olurken, erişimin sınırlı olduğu ve mevcut yapının korunması gereken işlerde mini kazık öne çıkar.

Kullanılan ekipman ve deneyler

• Küçük gabarili paletli veya kızaklı delgi makinesi
• Döner-darbeli delgi takımı, muhafaza boruları
• Çimento şerbeti karıştırıcı ve enjeksiyon pompası (basınç ve hacim ölçerli)
• Mevcut temel delgisi için karot makinesi

Kalite kontrol için şerbet yoğunluğu ve dayanım numuneleri alınır; enjeksiyon basıncı ve hacmi her kazık için kaydedilir. Taşıma kapasitesi, projede belirtilen sayıda kazıkta yükleme deneyiyle doğrulanır. Mevcut yapı güçlendirmelerinde imalat boyunca yapıda oturma ve kabarma ölçümleri yapılır.

Mini kazık uygulama süreci

1. 01

   Yerinde inceleme

   Yapının durumu, hasar ve çatlaklar, erişim koşulları ve makine giriş yolu belirlenir.

2. 02

   Zemin ve yapı verisi

   Zemin etüdü raporu, mevcut temel ölçüleri ve yükler toplanır; gerekirse ek sondaj yapılır.

3. 03

   Tasarım

   Kazık kapasitesi, sayısı, boyu, eğimi ve temel bağlantı detayı hesaplanır.

4. 04

   Ön tespit

   Mevcut yapıda ve komşularda fotoğraflı durum tespiti yapılır, ölçüm noktaları kurulur.

5. 05

   Delgi ve çelik yerleşimi

   Kazıklar proje sırasına göre delinir, taşıyıcı eleman merkezleyicilerle yerleştirilir.

6. 06

   Enjeksiyon

   Şerbet kontrollü basınçla verilir; basınç ve hacim kaydedilir.

7. 07

   Bağlantı ve deney

   Kazıklar temele bağlanır; yükleme deneyleri yapılır.

8. 08

   Raporlama

   İmalat kayıtları, deney sonuçları ve izleme ölçümleri teslim edilir.

Teslim edilen çıktılar

• Mini kazık tasarım hesapları ve yerleşim planı
• Temel bağlantı detayları
• Kazık bazında delgi ve enjeksiyon kayıtları
• Yükleme deneyi raporları
• Yapı ve komşu yapı izleme ölçümleri
• Yapıldığı gibi (as-built) plan

İlgili mevzuat ve standartlar

• TS EN 14199: Özel geoteknik işlerin uygulanması – mini kazıklar.
• TS EN 1997 (Eurocode 7): Kazıkların geoteknik tasarımı.
• TBDY 2018: Mevcut yapıların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi ile temel tasarım kuralları; özeti için TBDY 2018.
• Mevcut yapılarda güçlendirme projesi ve uygulaması, ilgili idarenin ve gerektiğinde yapı denetim kuruluşunun onay ve denetimine tabidir.

Süre ve maliyeti etkileyen faktörler

Sık yapılan hatalar

• Mini kazığı fore kazığın küçük versiyonu gibi tasarlayıp uç direncine güvenmek.
• Mevcut yapıda ön tespit ve izleme yapmadan enjeksiyona başlamak.
• Enjeksiyon basıncını kontrolsüz artırarak döşeme veya temelde kabarmaya yol açmak.
• Kazık ile mevcut temel arasındaki bağlantı detayını ihmal etmek.
• Merkezleyici kullanmamak; çeliğin çepere yaslanması ve korozyon riskinin artması.
• Zemin etüdü olmadan, "benzer bina" varsayımıyla kazık boyu belirlemek.