Geoteknik Rapor

Geoteknik rapor; inceleme alanında yapılan zemin araştırmalarının sonuçları ışığında zemin profilinin, sahanın ve yakın çevresinin jeolojik özelliklerinin, zeminin sismik, mekanik-fiziksel ve kimyasal özelliklerinin, inşa edilecek yapının mühendislik özelliklerinin ve bina–zemin ilişkisinin değerlendirildiği rapordur. Yapılan tüm mühendislik çalışmaları bu raporda bir arada irdelenir ve duruma göre ekonomik ve güvenli yapıların yapılabilmesi için tespit ve öneriler sunulur.

Firmamız her türlü mühendislik yapısı için gerekli araştırmaları yapar; geoteknik raporlar, geoteknik dalında yüksek lisans yapmış inşaat mühendislerimiz tarafından hazırlanır.

Geoteknik rapor ne zaman gerekir?

Geoteknik rapor, arazide toplanan verinin projeye dönüştüğü aşamadır. Zemin etüdü sürecinin sonunda, özellikle aşağıdaki durumlarda kapsamlı bir geoteknik değerlendirme gerekir:

• Yeni bina için ruhsata esas bina zemin etüdü raporu
• Bodrumlu yapılarda derin kazı ve iksa tasarımı
• Sıvılaşma, şişme veya aşırı oturma riski taşıyan zeminler
• Kazıklı temel veya zemin iyileştirme gerektiren projeler
• İstinat yapıları, şevler ve eğimli arazide yapılaşma
• Sanayi yapıları, depolar ve ağır yük taşıyan temeller
• Mevcut yapının kat ilavesi veya temel güçlendirmesi

Yöntem ve teknik esaslar

Rapor bölümleri

Bina–zemin ilişkisi

Rapor, zemini tek başına değil yapıyla birlikte ele alır. Kat adedi, bodrum derinliği, temel yükleri ve yapının titreşim periyodu; zeminin taşıma kapasitesi, oturma davranışı ve hakim periyoduyla karşılaştırılır. Aynı zemin tek katlı bir yapı için yeterli, on katlı bir yapı için yetersiz olabilir.

Zemin parametreleri

Tasarımda kullanılan başlıca parametreler: birim hacim ağırlık, kohezyon, içsel sürtünme açısı, drenajsız kayma dayanımı, sıkışabilirlik ve konsolidasyon katsayıları, elastisite modülü, yatak katsayısı ve permeabilite. Parametreler arazi ve laboratuvar verilerinin tutarlılığı sınanarak seçilir.

Taşıma gücü

Taşıma gücü, zeminin göçmeden taşıyabileceği gerilmedir. Tasarımda bu değer güvenlik katsayısıyla azaltılarak zemin emniyet gerilmesi elde edilir. Hesap; temel genişliği ve derinliği, zemin dayanım parametreleri ve yeraltı suyu seviyesi dikkate alınarak yapılır.

Oturma

Oturma, yük altında zeminin sıkışmasıyla temelin düşey yer değiştirmesidir. Kumlarda ağırlıkla anlık, killerde zamana yayılan konsolidasyon oturması görülür. Toplam oturma kadar yapının farklı noktaları arasındaki farklı oturma da önemlidir; çatlak ve eğilmelerin başlıca nedenidir.

Sıvılaşma değerlendirmesi

Yeraltı suyu altındaki gevşek, suya doygun kum ve siltli kumlarda deprem sırasında boşluk suyu basıncı artar ve zemin dayanımını kaybedebilir. Raporda SPT, CPT veya Vs verileriyle tabaka bazında sıvılaşma güvenlik katsayısı hesaplanır. Risk varsa temel sistemi veya zemin iyileştirmesi önerilir. Ayrıntı: sıvılaşma.

Kullanılan ekipman ve deneyler

Rapora girdi sağlayan veriler şu çalışmalardan elde edilir:

• SPT'li temel sondajları ve gerektiğinde karotlu sondaj
• MASW, sismik kırılma ve mikrotremor gibi jeofizik ölçümler
• Laboratuvar deneyleri: elek analizi, Atterberg limitleri, serbest basınç, üç eksenli, kesme kutusu, ödometre
• Gerektiğinde CPT, presiyometre ve permeabilite deneyleri
• Geoteknik analiz yazılımları ile taşıma gücü, oturma, sıvılaşma ve stabilite hesapları

Numuneler deney programına uygun olarak laboratuvara teslim edilir.

Geoteknik rapor hazırlama süreci

1. 01

   Proje verisinin alınması

   Mimari vaziyet planı, kat adedi, bodrum kotu ve mümkünse statik projeciden temel yükleri alınır.

2. 02

   Veri toplama

   Sondaj, jeofizik ve laboratuvar sonuçları derlenir; eksik veri varsa ek çalışma planlanır.

3. 03

   Zemin modeli

   Tabaka profili kurulur, tasarım parametreleri seçilir, yeraltı suyu seviyesi belirlenir.

4. 04

   Analizler

   Taşıma gücü, oturma, sıvılaşma, şişme, kazı ve şev stabilitesi hesapları yapılır; zemin sınıfı belirlenir.

5. 05

   Öneriler

   Temel tipi, temel kotu, zemin emniyet gerilmesi ve yatak katsayısı önerilir; gerekiyorsa zemin iyileştirme ihtiyacı tanımlanır.

6. 06

   Teslim ve destek

   İmzalı rapor teslim edilir; statik projeci, yapı denetim ve idare ile teknik koordinasyon sağlanır.

Teslim edilen çıktılar

• İmzalı geoteknik rapor
• Zemin profil kesitleri ve tasarım parametreleri tablosu
• Taşıma gücü, oturma ve sıvılaşma hesap ekleri
• TBDY 2018'e göre yerel zemin sınıfı ve spektrum için gerekli bilgiler
• Temel sistemi ve kazı/iksa önerileri
• Gerekiyorsa zemin iyileştirme proje hazırlama aşamasına girdi olacak değerlendirme

Geoteknik rapor nasıl okunur?

Mal sahibi veya mimar olarak raporun tamamını okumak zorunda değilsiniz; şu bölümlere bakmanız çoğu zaman yeterli olur:

1. Sonuç ve öneriler: Temel tipi (münferit, radye, kazıklı), temel kotu ve iyileştirme ihtiyacı burada yazar.
2. Zemin emniyet gerilmesi ve yatak katsayısı: Statik projecinin doğrudan kullandığı değerlerdir.
3. Yerel zemin sınıfı: ZA'dan ZE'ye zemin yumuşar; ZF sahaya özel analiz gerektirir.
4. Yeraltı suyu seviyesi: Bodrum yalıtımı, drenaj ve kazı güvenliği kararlarını etkiler.
5. Sıvılaşma ve oturma sonuçları: Risk tespit edilmişse önerilen önlemi mutlaka okuyun.

Adım adım bir okuma kılavuzu için zemin etüdü raporu nasıl okunur yazımıza bakabilirsiniz; temel seçimini ise radye, münferit ve kazıklı temel karşılaştırması ele alıyor.

İlgili mevzuat ve standartlar

• TBDY 2018: Yerel zemin sınıfları, sıvılaşma değerlendirmesi ve temel tasarımına ilişkin kurallar.
• TS EN 1997-1 / TS EN 1997-2 (Eurocode 7): Geoteknik tasarım ile zemin araştırması ve deneyleri.
• TS 500: Betonarme yapıların tasarım ve yapım kuralları (temel elemanları için).
• 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun: Raporun yapı denetim sürecindeki kontrolü.

Süre ve maliyeti etkileyen faktörler

Sık yapılan hatalar

• Raporu proje kesinleşmeden hazırlatmak: Bodrum veya kat adedi değişirse rapor yeniden değerlendirilmelidir.
• Emniyet gerilmesini tek başına yeterli saymak: Oturma ve farklı oturma kontrolü yapılmadan temel güvenli sayılamaz.
• Sıvılaşma uyarısını statik projeye yansıtmamak: Öneri uygulanmazsa rapor amacına ulaşmaz.
• Başka parselin parametrelerini kopyalamak: Aynı sokakta bile zemin profili değişebilir.
• Uygulamada rapordan sapmak: Kazıda raporla uyuşmayan zemin görülürse etüt mühendisine danışılmalıdır.