Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği

Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, 18 Mart 2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. 2872 sayılı Çevre Kanunu'na dayanan yönetmelik, inşaat sektörünün en hacimli atık akışı olan kazı toprağı ile yıkım ve inşaat atıklarının çevreye zarar vermeden yönetilmesini amaçlar. Yönetmelikte ve atık yönetimine ilişkin diğer mevzuatta zaman içinde değişiklikler yapılmıştır; uygulamada güncel metin ve belediyenin yerel kuralları esas alınmalıdır.

Kapsam

Yönetmelik; hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarının oluşumundan bertarafına kadar olan süreci kapsar. Genel olarak şu konuları düzenler:

• Kaynağında ayırma: Kazı ve yıkım sırasında çıkan malzemenin türlerine göre ayrılması; bitkisel toprağın diğer hafriyattan ayrı olarak değerlendirilmesi.
• Taşıma: Atıkların belediyece izin verilen araçlarla, belgelendirilmiş şekilde taşınması.
• Depolama ve geri kazanım: Hafriyat toprağı ve inşaat atıklarının izinli depolama sahalarına götürülmesi, mümkün olan malzemenin geri kazanılması veya yeniden kullanılması.
• Sorumluluklar: Atık üreticisi, taşıyıcı, depolama sahası işletmecisi ve belediyelerin görev ve yükümlülükleri.
• Tehlikeli atıklarla ilişki: Tehlikeli atık içeren yıkıntıların ayrı mevzuata göre yönetilmesi.

Zemin ve yapı projeleri açısından önemi

Hafriyat yönetmeliği, bir inşaat projesinde iki ayrı noktada karşımıza çıkar: eski binanın yıkımı ve yeni yapının temel kazısı.

• Yıkım aşaması: Kentsel dönüşüm projelerinde eski binanın yıkım ve hafriyat işleri, bu yönetmelik kapsamında belgelendirilmiş taşıma ve depolama gerektirir. Yıkımdan önce asbest içeren malzemelerin ayrı yönetilmesi zorunludur; bu malzemeler sıradan yıkıntı atığı gibi taşınamaz.
• Temel kazısı: Bodrumlu yapılarda kazıdan çıkan malzeme miktarı ciddi boyutlara ulaşabilir. Zemin etüdü raporunda yer alan tabaka dizilimi, kazıdan çıkacak malzemenin toprak mı, ayrışmış kaya mı, yoksa sağlam kaya mı olacağı konusunda ön bilgi verir. Bu bilgi, hafriyat hacminin, kazı yönteminin ve taşıma planının hazırlanmasında yararlıdır.
• Dolgu ve yeniden kullanım: Kazı malzemesinin sahada dolgu olarak yeniden kullanılması düşünülüyorsa, malzemenin bu amaca uygunluğu mühendislik açısından ayrıca değerlendirilmelidir. Uygun olmayan malzemeyle yapılan kontrolsüz dolgular, ileride oturma sorunlarına yol açabilir.

Uygulamada dikkat edilecekler

• İzinleri önceden almak: Hafriyat ve yıkıntı atığı taşıma izinleri, kazı ve yıkım başlamadan belediyeden temin edilmelidir. Bursa'da ilgili süreçler için Bursa Büyükşehir Belediyesi (yeni sekmede açılır) ve ilçe belediyelerinin güncel uygulamaları kontrol edilmelidir.
• İzinli sahaları kullanmak: Atıkların yalnızca izin verilmiş depolama veya geri kazanım sahalarına götürülmesi gerekir; gelişigüzel döküm yaptırıma konu olabilir.
• Malzemeyi ayırmak: Beton, metal, ahşap ve diğer malzemelerin ayrıştırılması geri kazanımı kolaylaştırır ve maliyetleri etkileyebilir.
• Kazı planını etütle uyumlu yapmak: Kazı derinliği, şev açıları ve iksa ihtiyacı geoteknik rapor önerilerine göre belirlenmelidir; hafriyat takvimi bu plana bağlıdır.
• Toz ve çevre önlemleri: Yerleşim içindeki şantiyelerde toz, çamur ve trafik etkilerini azaltacak önlemler planlanmalıdır.

Hafriyat planlamasında zemin verisinin rolü

Bir temel kazısının ne kadar süreceği ve kaç sefer taşıma gerektireceği, büyük ölçüde kazılacak malzemenin cinsine bağlıdır. Gevşek toprak kolayca kazılıp yüklenirken, sağlam kayada kırıcı veya özel ekipman gerekebilir ve ilerleme yavaşlar. Yeraltı suyu seviyesinin kazı tabanının üzerinde olduğu parsellerde ise suyla karışmış çamurlu malzemenin taşınması, yol ve çevre temizliği açısından ek önlem gerektirir. Bu bilgilerin zemin etüdü aşamasında elde edilmesi, müteahhidin hafriyat teklifini daha gerçekçi hazırlamasını ve belediye izinlerinin doğru hacimle alınmasını kolaylaştırır. Kısacası iyi bir zemin etüdü, yalnızca temel tasarımına değil şantiye lojistiğine de katkı sağlar.

Yıkım sürecinin tamamı için yıkım ruhsatı ve kentsel dönüşüm sayfalarımıza bakabilirsiniz.