RQD (Kaya Kalite Göstergesi) Nedir?

RQD, kaya kütlesini sayısal olarak tanımlamanın en eski ve en yaygın yollarından biridir. Karotlu sondaj loglarında her manevra için ayrı ayrı verilir ve sağlam görünen bir kayanın aslında ne kadar çatlaklı olduğunu tek bir sayıyla özetler.

Proje açısından anlamı şudur: kayanın malzeme olarak dayanımı yüksek olsa bile, kütle içindeki süreksizlikler sıksa temel bu dayanımın tamamından yararlanamaz. RQD, laboratuvarda ölçülen kaya dayanımı ile sahadaki gerçek kaya kütlesi davranışı arasındaki farkı gösteren ilk göstergedir.

Nasıl hesaplanır?

Manevra tamamlandığında karotlar sandığa sırasıyla dizilir ve ölçülür. Sondaj sırasında mekanik olarak kırılmış taze yüzeyler değil, yalnızca doğal süreksizlikler (tabakalanma, eklem, fay) parça sınırı sayılır; mekanik kırıklar birleştirilerek tek parça kabul edilir. Boyu 10 cm ve üzerinde olan sağlam parçaların uzunlukları karot ekseni boyunca toplanır ve manevra boyuna bölünür:

RQD (%) = (10 cm'den uzun parçaların toplam boyu / manevra boyu) × 100

Aynı logda yer alan TCR (toplam karot verimi), kırıklı olsun olmasın geri alınan tüm karotun manevra boyuna oranıdır; ikisi karıştırılmamalıdır. Değer; süreksizlik sıklığı, ayrışma derecesi, süreksizlik yüzeyinin pürüzlülüğü ve dolgu malzemesi tanımlarıyla birlikte karot loguna işlenir, karot sandığı ise fotoğraflanarak rapora eklenir.

Tipik değerler

Rapora ve tasarıma etkisi

RQD; RMR ve Q gibi kaya kütle sınıflama sistemlerinin doğrudan girdisidir. Kayaya oturan temellerde taşıma gücü hesabı, kazıklı temellerde kaya soketi boyu ile soket çevre sürtünmesi, ankraj kök bölgesinin kapasitesi ve derin kazı destek sistemleri bu değere göre değerlendirilir. Düşük RQD ayrıca kaya kütlesinin geçirimli olabileceğine, enjeksiyon ihtiyacına ve şev duraylılığı açısından blok kayması riskine işaret eder. Değerler, derinlik boyunca ayrışma zonunun nerede bittiğini göstererek temel kotu kararını da destekler.

Pratikte

Düşük RQD her zaman kötü kaya anlamına gelmez; karot çapı, delgi tekniği ve matkap seçimi de sonucu etkiler, bu yüzden tek bir manevranın değeri yerine derinlik boyunca eğilim okunmalıdır. Süreksizliklerin yönü ve eğimi RQD'ye hiç girmez; oysa şev ve temel davranışında çoğu zaman belirleyici olan budur. Sonuçlar bu nedenle geoteknik raporun kaya bölümünde süreksizlik ölçümleri ve laboratuvar deneyleriyle birlikte yorumlanır; manevra boyları ve kuyu derinlikleri temel sondajları programında buna göre kurgulanır.